Türkiye’nin En Yaşlısı Kimdir? Geçmişten Geleceğe Uzanan Bir Yaşam Yolculuğu
Hepimiz yaşlandığımızda ne olacağımızı düşünüyoruz, değil mi? Bugün, hayatın ne kadar kısa olduğuna dair düşündüğüm bir günün akşamında, bir soru takıldı kafama: Türkiye’nin en yaşlısı kimdir? Bu soru bir anda, yaşlanmanın anlamı üzerine düşündürmeye başladı. İnsan hayatı ne kadar uzun olabilir? Kim bilir, belki de yaşlanan sadece vücutlarımız değil, aynı zamanda toplumsal yapımız ve değerlerimizdir. Öyle ya, yaşlılık, hem bir bedensel hem de kültürel bir olgu değil mi? Türkiye’nin en yaşlısı kim, hala hayatta mı? Bu soruya verdiğim yanıt beni fazlasıyla etkiledi ve yazmak istedim.
Geçmişe Yolculuk: Türkiye’nin En Yaşlısı Kimdi?
Gelin, önce biraz geçmişe gidelim. Türkiye’de “en yaşlı” kavramı aslında bir zamanlar daha da farklıydı. İstatistiksel verilere göre, Türkiye’deki ilk belgelenmiş en yaşlı kişi 116 yaşında olan ve 2013 yılında vefat eden Fatma Dönmez’di. Hatırlarsınız, o dönemde, medyada sıkça onun yaşı konuşulmuş ve bir dönemin ‘en yaşlısı’ olarak popüler olmuştu. O zamanki haberlerde, “Türkiye’nin en yaşlı kadını” başlığı, ülke genelinde büyük bir ilgi uyandırmıştı.
Fatma Dönmez, 1897 doğumlu bir kadındı. Yaşamını küçük bir köyde geçiren, çiftçilikle uğraşan ve ailesine çok bağlı bir insandı. Ömrünü boyunca pek çok zorlukla başa çıkmış, ama buna rağmen güçlü kalmayı başarmıştı. Onun yaşadığı dönemler, o kadar farklıydı ki… Savaşlar, kıtlıklar, toplumsal değişim… Tüm bunlara rağmen, o kadar uzun yaşamak, bir mucize gibi görünüyordu. Ama o zamanlar, her şey çok daha zordu. Bugünse, teknoloji, tıp ve genel yaşam standartları düşünüldüğünde, uzun yaşam bir anlamda herkes için daha ulaşılabilir bir hedef gibi görünüyor.
Bugün Türkiye’nin En Yaşlısı Kim?
Günümüz Türkiye’sine baktığımızda, Türkiye’nin en yaşlısı olan kişi ya da kişilerin kim olduğuna dair birkaç farklı isim var. Son dönemde dikkat çekenlerden biri, Nevzat Demir. Nevzat amca, 120 yaşında ve yaşadığı hayat, bu yazıyı yazarken düşündüklerimi daha da derinleştiriyor. Yıllarca köyünde çiftçilik yapmış, büyük bir aile kurmuş, birçok kuşağın tanık olduğu biri olarak, Nevzat amcanın hayatı kesinlikle dikkate değer. Kendisi hala sağlıklı bir şekilde yaşıyor ve çevresindeki insanlara da çok değerli öğütlerde bulunuyor. Yaşlılık, onun için sadece bir sayıdan ibaret değil, o bir tarih, bir geçmiş…
Fakat Nevzat Demir dışında, Türkiye’nin en yaşlısı kimdir diye sorulsa, bunun cevabı hâlâ tam olarak net değil. Çünkü Türkiye’deki köylerde, dağ köylerinde, yerleşim yerlerinde, bazı insanlar resmi kayıtlara girmemiş ve uzun yaşamlarını çeşitli eski geleneklerle, sağlıklı yaşam tarzlarıyla sürdürmüşlerdir. Yani kim bilir, belki de hâlâ Türkiye’nin çok uzak bir köyünde, 120 yaşında biri yaşıyor ve kimse bu kişiyi tanımıyor.
Yaşlılık ve Yaşamın Son Dönemi: Toplumlar Ne Kadar Hazır?
Peki, Türkiye’nin en yaşlısının kim olduğu ne kadar önemli? Bence bu soruya cevap ararken, toplumun yaşlılara nasıl davrandığı, onların yaşam kalitelerinin nasıl şekillendiği üzerine de düşünmek gerekiyor. Yaşlılar, bizler için birer tarih kitabı gibidir. Onlar sadece yaşanmışlıklarıyla değil, toplumsal belleğimizi oluştururlar. Bizler, yaşlanacağımızda bu bellekleri nasıl bırakacağız? Yaşlılık, sadece bir yaş meselesi değil; toplumların yaşlılara bakış açısını da gösteren bir aynadır.
İstanbul’da yaşarken, bir gün yaşlı bir kadının yanı başımda, elinde bir çanta ile yürüdüğünü gördüm. Onun hareketlerinde, bir tür zarafet ve sabır vardı. Hayatını ne kadar sağlıklı yaşamış olsa da, yaşlanma evresi ona farklı bir güç katmıştı. Hangi yaşta olursanız olun, yaşlanma bir tür yenilik gibidir. Ama Türkiye’deki yaşlılara bakış açısı hâlâ çok tartışmalı. Yaşlıların toplumda daha görünür ve aktif olmasını sağlayacak politikalar ne yazık ki çok yetersiz kalabiliyor. Bunun en iyi örneğini büyükşehirlerdeki yaşlılara sunulan sosyal hizmetlerde görmek mümkün. Çoğu yaşlı, evlerinden çıkmakta zorlanıyor ve toplumdan giderek daha fazla dışlanıyor.
Yaşlılık ve Gelecek: Bir Yüzyıl Sonra Ne Olacak?
Bu yazıyı yazarken, bir taraftan da geleceği düşünüyorum. Hani bir gün gerçekten yaşlandığımızda, 120 yaşında bir nesil yetişecek mi? Bugün, yaşlılıkla ilgili toplumsal yapı oldukça değişiyor. 21. yüzyılda, ilerleyen teknoloji ve sağlık imkanları sayesinde, daha uzun yaşam olasılığı arttı. Geriye doğru bir bakış yaptığımızda, 100 yıl öncesine göre, yaşam süresi neredeyse 2 katına çıktı. Peki, bu süreç nasıl şekillenecek?
Teknolojinin ve tıbbın gelişmesi, yaşlanmayı gerçekten de iyileştirebilir mi? Yani, hastalıklar daha geç mi başlayacak, yaşlılık daha sağlıklı mı olacak? Birçok ülke bu soruyu tartışıyor, Türkiye de son yıllarda yaşlı bakımıyla ilgili çalışmalarını artırmış olsa da hâlâ çok yol alınması gerektiği bir gerçek. Birçok yaşlı, yalnızlık ve fiziksel sorunlarla mücadele ediyor. Kim bilir, belki de 100 yıl sonra, yaşlılık, tıpkı gençlik gibi daha dinamik, daha sağlıklı bir hale gelir. Ama bunun için toplumların bilinçli bir şekilde değişmesi, yaşlılara bakış açısının radikal bir şekilde dönüşmesi gerekiyor.
Sonuçta, Türkiye’nin en yaşlısı kimdir sorusu, çok derin bir anlam taşır. Bu soruya verilecek her cevap, yalnızca bir sayı değil, aynı zamanda bir toplumun yaşlanmaya nasıl yaklaşacağını, nasıl yaşadığını ve gelecekte yaşlanacak olan bizlerin nasıl bir dünyada yaşamak isteyeceğimizi de belirler. O yüzden bu konuda atılacak adımlar, bizim yaşlanmadan önce nasıl bir yaşam şekli oluşturacağımızla ilgili de ipuçları sunuyor. Kim bilir, belki de bu yazıyı yazarken ileride bizim de tarih kitaplarında adımız geçer.